تبلیغات
ادبیات و موسیقی - صد سال سه تار (۱)
چهارشنبه 7 مرداد 1388

صد سال سه تار (۱)

   نوشته شده توسط: مرتضی    

توجه : پسورد فایلهای زیپ، www.harmonia.ir می باشد.


نوازنده نام قطعه

زمان

حجم فایل (KB)

دانلود

1 علی نقی وزیری دستگاه سه گاه 07:52 3,686
2 عبدالله دادور چهارمضراب شور 03:40 1,718
3 یوسف فروتن آواز افشاری 07:02 3,300
4 سعید هرمزی دستگاه ماهور 06:12 2,884
5 ابوالحسن صبا دستگاه نوا 11:55 5,569
6 ارسلان درگاهی دستگاه ماهور 06:35 3,081
7 ابوالحسن مشیر معظم افشار آواز افشاری 06:11 2,890
8 احمد عبادی دستگاه شور 06:18 2,947

علی نقی وزیری (1266-1358) - دستگاه سه گاهشاید دیدن نام کلنل وزیری در لیست سه تار نوازان این مجموعه باعث تعجب عده ای از علاقه مندان موسیقی ایرانی شود. زیرا کلنل وزیری همواره به آهنگسازی و نوازندگی تار شهره بود و تنها عدۀ کمی موفق به شنیدن صدای سه تارش شده اند. البته وی خود را نوازندۀ حرفه ای سه تار نمی دانست و قرار دادن سه تار وی در این مجموعه به این دلیل است که او در کتاب دستور تار (یا بنا به عنوان روی جلد آن، دستور تار و سه تار) ابراز علاقه ای به این ساز ظریف و کم صدا داشته و به نوشته خود در مواقع خلوت و دور از غوغا به آن می پرداخت. بی شک عده ای از علاقه مندان به هنر کلنل وزیری مایل به شنیدن قطعه ای از سه تار نوازی وی هستند.
به دلیل اینکه کلنل وزیری به تحصیل سه تار و اسلوب نوازندگی آن نپرداخته است، نواخته های او قرابت زیادی به تار نوازی او دارد و حالت های ارائه جمله ها، مضرابها و تزئین های نوازندگی تار را در سه تار او می شنویم. با دقت در سه تار کلنل وزیری بیش از پیش متوجه می شویم که عشق واقعی به موسیقی، قدرت و صلابت نوازندگی تار، دانش موسیقی و محفوظات گوناگون تنها می تواند پیش زمینه ای برای نواختن سه تار و اجرای موسیقی ایرانی با این ساز باشد. نوع خاصی از ویبره، غلت ها و تحریر های تک سیم و دوری از جمله های ردیفی و ارائه مطالب به شیوه ای نوین، بخشی از ویژگیهای سه تارنوازی کلنل علی نقی وزیری است.

عبدالله دادور (1273-1355) - چهارمضراب شور درویش خانمحفل انس و مجلس بزم پدر موجب شد تا از کودکی به نوای سه تار میرزاعبدالله و دیگر استادان زمان گوش فرا دهد و از سن هفده سالگی به محضر درویش خان بشتابد. مدتی نیز از محضر دکتر منتظم الحکما بهترین شاگرد میرزا عبدالله استفاده برد. با این که مشاغل دیگر موجب شد تا وی به عنوان موزیسین حرفه ای کار و فعالیت نکند، امّا استعداد و علاقه، پشتکار و دیدن استادان زمان باعث شد تا در زمرۀ سه تار نوازان ممتاز محافل خواص موسیقی و به عنوان یکی از بهترین شاگردان درویش خان به شمار رود.
صدای سه تار وی بسیار اصیل و با صدادهی عالی و شاخص به گوش می رسد. قطعه ی چهارمضراب شور درویش خان از زمرۀ قطعات مورد علاقه ی قطعات مورد علاقه عبدالله دادور بود و با اصرار و خواهش استادان جوان، این قطعه در منزل حاج آقا ایرانی مجرد ضبط و به یادگار باقی ماند.

یوسف فروتن (1275- 1357) - آواز افشاری
از شاگردان تار آقا حسین قلی و درویش خان بود و به نوازندگی ویولن و پیانو آشنایی داشت. با آن که از چگونگی دورۀ آموزش سه تار وی اطلاعی در دست نیست، امّا از آنجا که به عنوان "دایرة المعارف ضربی" مشهور بود و تصنیف ها و پیش در آمدها ساخته ی قدما و حتّا معاصران را ار حفظ داشت، قطعاً زمان زیادی را نزد استادان مختلف به تحصیل مشغول بوده و از طرز به صدا در آوردن سه تار و تسلط به نزئینات و امکانات صوتی سه تار، به نظر می رسد که به احتمال زیاد از آموزش سه تار درویش خان بهره دیده است. چپ های پر قدرت، ارائه موسیقی پر شور، پر افت و خیز، استفاده از جمله ها و تحریرهای ردیف در آوازها و ریزهای با تسلسل یک نواخت و شمرده در ساز وی شنیده می شود. فروتن از جمله چند نوازنده ممتاز سه تار در قرن اخیر به شمار می رود و شاگردان برجسته ای در دورۀ فعالیت در مرکز حفظ و اشاعه پرورش داده است.

سعید هرمزی (1276-1355) - دستگاه ماهور
درویشی بی ریا، افتاده و به دور از من و ما، تصویری بود که پس از دیدن وی در ذهن بیننده نقش می بست. او که در عنفوان جوانی به فراگیری تار نزد یکی از شاگردان ممتاز درویش خان پرداخته بود، سپس به محضر درویش و بعد مرتضی نی داوود راه یافت. در میانسالی و اثر بیماری سختی که وی از نواختن تار بازمی داشت، به نوازندگی سه تار روی کرد و به قول خودش "ناخن زدن را از برادر" که او نیز موسیقی را بصورت آکادمیک و در محضر قدما آموزش دیده بود، فرا گرفت.
قدرت وی در ارائه مطالب موسیقی با زیبایی و نهایت ذوق و در عین حال آمیخته با جمله های ردیف و شور، سرخوشی، طراوت و سرزندگی در سه تارش به گوش می رسد. در اجرای تزئینات دست چپ، ویبره و کنده کاری نهایت ذوق را داشت. هرمزی از جمله سه تارنوازان ممتاز معاصر به شمار می رود. ماهور دستگاه مورد علاقه وی بود و آن را به زیبایی اجرا می کرد.

ابوالحسن صبا (1281-1336) - دستگاه نوادر خانواده ای هنردوست دیده به جهان گشود و از کودکی به فراگیری بیشتر سازهای ایرانی نزد بهترین استادان زمان همت گماشت و به گفته خود از خرمن چهل استاد مسلم موسیقی ایرانی خوشه چید. در مورد زندگی هنری استاد شاید بتوان در یک جمله او را چکیده موسیقی قدیم ایران نامید و محصول قرنها ذوق نسل های متوالی موسیقی دانان ایرانی را به معنای دقیق کلمه در سه تار وی شنید. سه تار استاد صبا چه از نظر ارائه مطلب موسیقی با تکیه دقیق بر ردیف - در عین بداهه نوازی - و چه از نظر اصالت در تکنیک اجرایی سه تار و ایجاد صدای اصیل و صدادهی درست، در غایت کمال و حد اعلا ست. در واقع ساز صبا، سنگ محکی برای سنجش و مقایسه دیگر شیوه های سه تار نوازی به شمار می رود.
با دقت و شنیدن مکرر نواخته های استاد صبا، به رغم ضعیف ضبط خانگی، بسیاری از رموز تکنیکی و چگونگی اجرای موسیقی ایرانی با این ساز برای هنرجویان بیش از پیش آشکار می شود. در شیوه نوازندگی استاد صبا تنوع و حالت مضراب نقش عمده ای در ارائه موسیقی به نسبت توانایی های دست چپ دارد و تمامی دقایق و ظرایف اجرایی سه تار از قبیل صدای خوش مضراب، اِکول صحیح دست گرفتن و نواختن ساز، استفاده از تمامی امکانات صوتی ساز، سرعت طبیعی و لازمِ دست چپ و ویبره های ظریف و متناسب با جمله، به دقت رعایت می شود. امّا شاید شاخص ترین ویژگیهای سه تار استاد صبا ریزهای پیوسته، کم سرعت و متین با صدایی مغزدار و پُر است که دز ترکیب جمله های دیگر موسیقی پیوستگی خاصی دارد و صدای ریز در متن موسیقی با جلوه ای خاص به گوش می رسد و حالت اُفت و خیز و مقطعی در آن نیست.
به رغم نگارش کتاب ها و متد آموزشی برای سه تار توسط وی، عمر کوتاهش فرصت بهره وری از خرمن دانش و ذوق سرشار او را برای شاگردانش فراهم نساخت.
قطعه ای که در این مجموعه ثبت و ضبط گردیده است، اجرای دستگاه نوا است که علاوه بر ان که از بهترین اجراهای سه تار استاد صبا است، از بهترین اجراهای این دستگاه در یک قرن اخیر است.

ارسلان درگاهی (1281-1352) - دستگاه ماهوروی در 15 سالگی به کلاس به کلاس درویش خان رفت و پس از آن نزد مرتضی نی داوود به تحصیل موسیقی ادامه داد. با آن که از تار وی چندین صفحه همراه آواز فمرالملوک وزیری ضبط شده است؛ امّا در سنین پس از جوانی، تار را کنار گذاشت و به سه تار علاقمند شد. از آنجا که وی تحصیل نوازندگی سه تار را نزد هیچ یک از استادان زمان ادامه نداد، خو را هیچ گاه نوازنده حرفه ای سه تار نمی دانست و ارائه ذوق خود را منحصر به مجالس دوستانه و محافل انس می نمود. به نظر می رسد وی به خاطر تحصیل موسیقی با تار، به نوعی از سه تار علاقه دارد که در محل خرک آن دایره ای یه قطر 7 تا 10 سانتی متر قرار دارد و خرک سه تار وی پوستی که به روی این دایره کشیده شده، قرار گرفته است. این سه تار که "سه تار پوستی" نامیده می شود، به خاطر صدای دوگانه خود در حال حاضر کمتر مورد پسند قرار می گیرد.
در سه تار نوازی ارسلان درگاهی، عناصری از موسیقی ردیف مشاهده می شود و سرعت و زمان بندی موسیقی قدیم به همراهی ذوق و سلیقه ی شخصی اش در ارائه مطلب شنیده می شود؛ امّا سرعت و حالت مضراب و پایه های چهار مضراب، به تکنیک تارنوازی نزدیک است.

ابوالحسن مشیر معظم افشار (1282-1357) - آواز افشاریوی از جمله نوازندگانی است که عشق به هنر موسیقی را وسیله ی شهرت و شناخت نساخت و به همین دلیل منابع اندکی در مورد زندگی وی در دست است. با این که از وی به عنوان شاگرد سه تار درویش خان و ابوالحسن صبا نام برده می شود، امّا از چگونگی و مدت تحصیل موسیقی وی اطلاعی در دست نیست. مشیر معظم از زمره ی نوازندگانی بود که قبل از ورود فن آوریِ ضبط صدا در صفحه یا نوار، درس آموخته و مشق ساز کزده بودند.
حالت اجرای موسیقی زنده و اثرگذاریِ دیدنِ نوازنده حین اجرا به صورت زنده، فرق بسیاری با ارائه موسیقیِ ضبط شده دارد و نوازنده برای ارائه ی هر روش باید کار و تمرین به خصوصی انجام داده باشد تا تخصص لازم را بدست آورد. در نتیجه دیدن و لذت بردن از ساز اکثر قدما، و از جمله مشیر معظم، مقدم بر شنیدن آثار ضبط شده ی آنان است.
سه تار نوازی وی نزدکیِ زیادی به سه تارنوازی قدیم دارد، با این تفاوت که این اجرا در سنین کهولت ضبط شده است و از نظر تمیزی، قوّت و فدرت اجرا در مرتبه پایین تری قرار دارد. همراه بودن صدای واخوان در زمان اجرای ملودی، شروع با قدرت و با صلالب جمله ها، چپ و راست شمرده، و مهم تر از همه صدا و صدادهی اصیل سه تار در ساز وی او گوش می رسد.

احمد عبادی (1283-1371) - دستگاه شور
احمد عبادی کوچک ترین فرزند یگانه ی زمان، استاد میرزا عبدالله فراهانی، حافظ و انتقال دهنده ردیف دستگاهی ایران بود. کوتاه شدن سایه پدر از سرِ وی در سیزده سالگی، با آن که باعث شد تا ادامه ی تحصیل موسیقی به صورت به کلاسیک و فراگیری ردیف موسیقی پدر ناتمام بماند؛ امّا طرز نواحتن و تکنیک صحیح و استخوان بندی و جانمایه ی مضراب زدن به اسلوب قدما در خاطرش باقی ماند و بعدها همین دستمایه وی شد تا با کمک ذوق و ابداعات شخصی اش در برنامه های موسیقی اصیل رادیو ایران بدرخشد و بارِ معرفی سه تار، این ساز کهن و رو به فراموشی را به یک تنه به دوش بکشد.
ابداعات خاص او در زمینه ی نوازندگی با تک سیم سه تار و در تضاد قرار دادن این صدا با صدای واخوان دار و پُر قدرتِ همه سیمها و تنظیم کوک های مختلف برای گوشه های گوناگون دستگاهها از اقدامات او برای حفظ و ارائه سه تار در حد سلیقه عامه ی مردم بود. مضراب های قوی وی، چپ های با صلابت، ویبره های طولانی، شروع جمله های با قوّت، تک سیم های درخشان و شفاف، علاوه بر خُلق خوش و نیکش موجب شد تا طرفداران زیادی را جلب کند و بر تعدادی از نوازندگان هم دوره ی خود اثر زیادی داشته باشد.
منبع : www.harmonia.ir